Ch\u0142opomania, czyli modny na pocz\u0105tku XX wieku nurt kulturalno-spo\u0142eczny wraca w XXI wieku w nowej ods\u0142onie. To, co w latach 90. uchodzi\u0142o za obciach i pow\u00f3d do wstydu dzisiaj jest na nowo odkrywane jako cz\u0119\u015b\u0107 naszej historii, kt\u00f3r\u0105 wyparli\u015bmy na rzecz sarmackiego mitu o walecznych Polakach.<\/p>\n\n\n\n
Tak jak ,,Ludowa historia Polski\u201d Adama Leszczy\u0144skiego i ,,Prze\u015bniona rewolucja\u201d Andrzeja Ledera rozpocz\u0119\u0142y dyskusj\u0119 na temat sytuacji ch\u0142op\u00f3w na przestrzeni lat, tak promowanie Zenona Martyniuka, lidera zespo\u0142u Akcent, przez telewizj\u0119 publiczn\u0105 da\u0142o asumpt do przyjrzenia si\u0119 bli\u017cej muzyce disco polo. I cho\u0107by z tego wzgl\u0119du by\u0142o warto, bo disco polo to fenomen w potransformacyjnej Polsce. Muzyka, kt\u00f3ra obok stragan\u00f3w ze szcz\u0119kami sta\u0142a si\u0119 symbolem pocz\u0105tk\u00f3w kapitalizmu nad Wis\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Cho\u0107 disco polo mo\u017cna nazwa\u0107 dzieckiem kapitalizmu, to nie dlatego, \u017ce narodzi\u0142o si\u0119 wraz z pocz\u0105tkiem transformacji. Pierwsze zespo\u0142y takie jak Bayer Full czy Akcent powsta\u0142y jeszcze w latach 80. Jednak to zniesienie centralnego planowania i og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c wolny rynek pozwoli\u0142 tej muzyce rozkwitn\u0105\u0107. Brak koncesji, praw autorskich i pozwole\u0144, a tak\u017ce rewolucja technologiczna, w tym przypadku og\u00f3lna dost\u0119pno\u015b\u0107 tzw. ,,parapet\u00f3w\u201d, czyli keyboard\u00f3w, da\u0142a szans\u0119 ludziom z prowincji tworzenia prostych utwor\u00f3w tanecznych. Zreszt\u0105 niczym nie ograniczone coverowanie utwor\u00f3w cz\u0119sto s\u0142u\u017cy\u0142o ulepszeniu starych piosenek. A inspiracji by\u0142o mn\u00f3stwo od italo disco, przez eurodance po wschodnie szlagiery typu Bia\u0142yje rozy. W jednej ze scen filmu ,,Zenek\u201d (o liderze zespo\u0142u Akcent) protagoni\u015bci miar\u0119 sukcesu jaki odnie\u015bli mierz\u0105 mi\u0119dzy innymi tym, ile kaset z ich muzyk\u0105 sprzeda\u0142o si\u0119 na miejscowym bazarze. Co ciekawe, pocz\u0105tkowo zaskoczeni, \u017ce tam w og\u00f3le s\u0105, bo ewidentnie kto\u015b nagra\u0142 ich podczas koncertu, o czym nie mieli poj\u0119cia. Mimo wszystko zachwyceni s\u0105 t\u0105 sytuacj\u0105, sprzedaje si\u0119, znaczy staj\u0105 si\u0119 popularni. Kapitalizm pozwoli\u0142 im zi\u015bci\u0107 ,,ameryka\u0144ski sen\u201d, bo da\u0142 mo\u017cliwo\u015bci, o kt\u00f3rych wcze\u015bniej nawet nie \u015bnili. Gdyby nie przemiany ustrojowe zespo\u0142y z ma\u0142ych miejscowo\u015bci prawdopodobnie nie mia\u0142yby szans zaistnie\u0107, dlatego te\u017c w ich muzyce nie s\u0142ycha\u0107 buntu, bo jak mog\u0105 by\u0107 s\u0142yszalne, skoro korzystaj\u0105 z rynkowych przywilej\u00f3w. St\u0105d Monika Borys w ksi\u0105\u017cce ,,Polski Bajer\u201d stwierdza, \u017ce prawdziwym self-made manem nad Wis\u0142\u0105 by\u0142 nie tyle przedsi\u0119biorca z rankingu czasopisma ,,Sukcesja\u201d, ale w\u0142a\u015bnie discopolowiec, do kt\u00f3rego zalicza S\u0142awomira Skr\u0119t\u0119. Prawdopodobnie to on wymy\u015bli\u0142 nazw\u0119 ,,disco polo\u201d ( jak twierdzi od dyskoteki po polsku), a na pewno stworzy\u0142 biznes z niczego, wydaj\u0105c, po wcze\u015bniejszym rozpoznaniu rynku, miliony kaset na kt\u00f3re by\u0142 w\u00f3wczas ogromny popyt. To on by\u0142 za\u0142o\u017cyciel pierwszej profesjonalnej wytw\u00f3rni muzycznej disco polo ,,Blue Star\u201d. Za jego przyk\u0142adem powsta\u0142y kolejne, z najbardziej konkurencyjn\u0105, skupiaj\u0105c\u0105 artyst\u00f3w tego gatunku z Podlasia, ,,Green Star\u201d za\u0142o\u017con\u0105 przez Jerzego Suszyckiego.<\/p>\n\n\n\n
Muzyka ta spotka\u0142a si\u0119 z ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105, pocz\u0105tkowo g\u0142\u00f3wnie na wsiach, ale z czasem zawita\u0142a nawet do Sali Kongresowej w Warszawie, gdzie odby\u0142a si\u0119 Gala Piosenki Popularnej i Chodnikowej. To by\u0142 jeszcze czas, w kt\u00f3rym by\u0142o to mo\u017cliwe. P\u00f3\u017aniej przysz\u0142a krytyka i zdystansowanie inteligencji wobec tego typu muzyki, uznaj\u0105c j\u0105 za szmir\u0119, \u017cenad\u0119 i dno. Bo przecie\u017c nie tak mia\u0142a wygl\u0105da\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 potransformacyjna. Inteligencja odrzuca\u0142a w tamtym czasie socjalizm, ale nie do ko\u0144ca rozumia\u0142a kapitalizm. Cho\u0107 w innych warunkach, to gust i estetyk\u0119 mia\u0142a wed\u0142ug nich dalej kreowa\u0107 inteligencja, co zreszt\u0105 jest jakim\u015b kompleksem elit o niesieniu kaganka o\u015bwiaty ni\u017cszym warstwom spo\u0142ecznym, st\u0105d oddolne trendy by\u0142y nie do zaakceptowania jako wsteczne i bezwarto\u015bciowe. W kr\u0119gach inteligenckich niech\u0119\u0107 do tej muzyki by\u0142a i jest tak du\u017ca, \u017ce nie wystarczy jej nie s\u0142ucha\u0107, trzeba jeszcze wymownie wyartyku\u0142owa\u0107 niech\u0119\u0107 do niej.<\/p>\n\n\n\n
Gdy muzyka ta wr\u00f3ci\u0142a do telewizji publicznej za spraw\u0105 Jacka Kurskiego i organizowanych przez niego prza\u015bnych ,,sylwestr\u00f3w marze\u0144\u201d, na nowo wyla\u0142a si\u0119 fala krytyki, o tym \u017ce nie godzi si\u0119 schlebia\u0107 niskim gustom Polak\u00f3w w telewizji publicznej. W latach 90. r\u00f3wnie\u017c by\u0142a nie do zaakceptowania dla or\u0119downik\u00f3w tzw. kultury wysokiej. Nic to, \u017ce to rozr\u00f3\u017cnienie w dobie postmodernizmu dawno straci\u0142o na znaczeniu. Protekcjonalne postrzeganie zwolennik\u00f3w tej muzyki nie zmieni\u0142o si\u0119 od tamtego czasu. Wcze\u015bniej jak i teraz disco polo zarzuca si\u0119 wszystko co najgorsze, \u017ce prostackie teksty, \u0142atwa linia melodyjna, bezgu\u015bcie, brak krytyki kapitalizmu, seksizm, mizoginia, a nawet rasizm. Co\u015b na zasadzie ,,Kochamy lud, ale musimy go zmieni\u0107, bo nie wie co czyni\u201d. Krytykom tej\u017ce nie przychodzi do g\u0142owy jak w og\u00f3le kto\u015b z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 mo\u017ce s\u0142ucha\u0107 takiego ,,badziewia\u201d. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce mo\u017ce i ta nie sil\u0105ca si\u0119 na subtelno\u015bci, \u0142atwa w odbiorze muzyka ma spore grono fan\u00f3w, wtedy jak i teraz. By\u0107 mo\u017ce, jak to ujmuje Borys, dla sporej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa jest swego rodzaju eskapizmem, ucieczk\u0105 od szarej rzeczywisto\u015bci. Jak stwierdza w filmie dokumentalnym ,,Bara bara\u201d Marii Zmarz-Koczanowicz i Micha\u0142a Arabudzkiego Tomasz Szymborski (pomys\u0142odawca i prezenter Disco Relax, a tak\u017ce manager i autor piosenek ,,kr\u00f3lowej disco polo\u201d Shazzy) mo\u017cna s\u0142ucha\u0107 rocka, czyta\u0107 Mi\u0142osza i ogl\u0105da\u0107 ambitne filmy, ale czasami ka\u017cdy ma ochot\u0119 na odrobin\u0119 komercji. Poza tym, jak m\u00f3wi, nie ka\u017cdy chce zaczyna\u0107 sw\u00f3j dzie\u0144 od smutnej rockowej piosenki. Bunt jest wa\u017cny, ale wa\u017cne s\u0105 te\u017c piosenki mo\u017ce niewyrafinowane, ale optymistyczne, przynosz\u0105ce odpr\u0119\u017cenie i rado\u015b\u0107. Na \u0142amach ksi\u0105\u017cki ,,Nikt nie s\u0142ucha\u201d Justyny Sierakowskiej Marcin Miller, lider zespo\u0142u Boys wprost m\u00f3wi, \u017ce tworz\u0105 muzyk\u0119 dla tych ludzi, kt\u00f3rzy tego chc\u0105. S\u0105 jak samoch\u00f3d klasy \u015bredniej, w kt\u00f3rym, w przeciwie\u0144stwie do bentleya, ci ludzie czuj\u0105 si\u0119 dobrze, bez poczucia dyskomfortu.<\/p>\n\n\n\n
Zreszt\u0105, co znamienne, jak pokazuje Borys, w latach 90. ten rodzaj muzyki, cho\u0107 powszechnie pogardzany przez inteligencj\u0119, w najlepszych latach swojego istnienia mia\u0142 zwolennik\u00f3w nawet w elektoracie uchodz\u0105cej za inteligenck\u0105 Unii Wolno\u015bci (a dok\u0142adnie 60 procent!). Przemys\u0142 kwit\u0142, czego najlepszym przyk\u0142adem by\u0142y wszechobecne dyskoteki, kt\u00f3re powstawa\u0142y jak grzyby po deszczu, z najs\u0142awniejsz\u0105 w Janowie o tajemniczej nazwie Panderoza, gdzie ka\u017cdy szanuj\u0105cy si\u0119 fan muzyki chodnikowej chcia\u0142 zawita\u0107. Pono\u0107 to w\u0142a\u015bnie tancbudy by\u0142y wyznacznikiem rodz\u0105cej si\u0119 klasy \u015bredniej. Do nich lgn\u0119\u0142y t\u0142umy domoros\u0142ych przedsi\u0119biorc\u00f3w, w przeciwie\u0144stwie do inteligencji bawi\u0105cej si\u0119 na kameralnych prywatkach w domowych antura\u017cach. Po disco polo si\u0119gali politycy w kampaniach wyborczych, szczeg\u00f3lnie PSL i SLD. Mi\u0119dzy innymi to dzi\u0119ki ,,Ole, Olek!\u201d zespo\u0142u Top One Aleksander Kwa\u015bniewski wygra\u0142 wybory prezydenckie w 1995 roku. Zreszt\u0105 nie tylko partie polityczne korzysta\u0142y z popularno\u015bci disco polo. W\u00f3wczas muzyka chodnikowa by\u0142a obecna nawet w mainstreamowych mediach. Polsat w latach 1994 – 2002 w godzinach szczytu emitowa\u0142 programy po\u015bwi\u0119cone wy\u0142\u0105cznie ludyczno-tanecznej muzyce. Disco Relax i, w wersji bardziej wschodniej, Disco Polo Live \u015bci\u0105ga\u0142y w\u00f3wczas milionow\u0105 widowni\u0119 przed telewizory. Bo jak s\u0142usznie stwierdza Monika Borys, to nie Jacek Kurski od nowa wypromowa\u0142 disco polo, zrobi\u0142 jedynie to co wcze\u015bniej Zygmunt Solorz w Polsacie, czy Zbigniew Benbenek w Polo TV, rozpozna\u0142 rynek, zauwa\u017cy\u0142 popyt w postaci milionowych zasi\u0119g\u00f3w tej muzyki na YouTubie, i wykorzysta\u0142 to do podwy\u017cszenia ogl\u0105dalno\u015bci, za kt\u00f3r\u0105 id\u0105 pieni\u0105dze. Oczywi\u015bcie dodatkowym atutem by\u0142 fakt, \u017ce tego rodzaju muzyka, wykl\u0119ta przez elity, stanowi\u0142a idealne ideologiczne pod\u0142o\u017ce pod has\u0142o ,,wstawania z kolan\u201d, kt\u00f3re PiS mia\u0142 w\u00f3wczas na sztandarach, cho\u0107 trzeba tu zaznaczy\u0107, \u017ce sama muzyka jest raczej apolityczna.<\/p>\n\n\n\n
Od napisania Wesela przez Wyspia\u0144skiego min\u0119\u0142o ponad sto lat, ale pewne mechanizmy si\u0119 nie zmieni\u0142y. Tak wtedy, jak i teraz inteligencja chce brata\u0107 si\u0119 z ludem, cho\u0107 go nie zna i patrzy na nich z g\u00f3ry. Wypowiada si\u0119 w ich imieniu i chce walczy\u0107 o ich interesy, ale tak jakby pod\u015bwiadomie gardz\u0105c ich gustami i przyzwyczajeniami. \u015awietnie to opisa\u0142 Didier Eribon w ,,Powrocie do Reims\u201d, gdzie po wyrwaniu si\u0119 ze swojej rodzinnej miejscowo\u015bci poznaje na uniwersytecie ludzi otwarcie lewicowych, walcz\u0105cych o prawa robotnik\u00f3w, ale nie traktuj\u0105cych ich jak \u017cywych ludzi, ale mityczn\u0105 mas\u0119 \u2013 ofiar\u0119 w imieniu kt\u00f3rej trzeba walczy\u0107. Autor, cho\u0107 sam wywodzi si\u0119 z rodziny robotniczej, szczerze gardzi ich przyzwyczajeniami i ca\u0142e \u017cycie pr\u00f3buje od nich uciec, to w gronie swoich nowych znajomych nie buntuje si\u0119, tylko pod\u0142\u0105cza pod modne has\u0142a, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce nie maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Dzisiaj mo\u017cna odnie\u015b\u0107 podobne wra\u017cenie, kiedy gremialnie powstaj\u0105 ksi\u0105\u017cki o uciskanych ch\u0142opach, czy filmy o ich zniewoleniu przez szlacht\u0119. \u0141atwiej jest idealizowa\u0107 ch\u0142opa z XVII wieku ni\u017c tego z wieku XXI. O tym pierwszym niewiele wiadomo, bo histori\u0119 pisali zwyci\u0119scy, natomiast drugiego ka\u017cdy mo\u017ce spotka\u0107 i oceni\u0107. Czasami okrutnie przez pryzmat tego, co ogl\u0105da i czego s\u0142ucha, bo czytanie inteligencja raczej wyklucza w tej grupie spo\u0142ecznej. Najlepszym przyk\u0142adem tej hipokryzji jest bark tolerancji dla disco polo, kt\u00f3ry jest tylko jednym z mnogo\u015bci wyboru tego, co proponuje kapitalizm. Nie ka\u017cdy musi wybra\u0107 ten rodzaj muzyki, ale ka\u017cdy ma do tego prawo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ch\u0142opomania, czyli modny na pocz\u0105tku XX wieku nurt kulturalno-spo\u0142eczny wraca w XXI wieku w nowej ods\u0142onie. To, co w latach 90. uchodzi\u0142o za obciach i pow\u00f3d do wstydu dzisiaj jest na nowo odkrywane jako cz\u0119\u015b\u0107 naszej historii, kt\u00f3r\u0105 wyparli\u015bmy na rzecz sarmackiego mitu o walecznych Polakach. Tak jak ,,Ludowa historia Polski\u201d Adama Leszczy\u0144skiego i ,,Prze\u015bniona … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1024,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0},"categories":[158,20,70],"tags":[568,572,570,571,569],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1023"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1023"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1023\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1031,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1023\/revisions\/1031"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1024"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}