Stany Zjednoczone wraz z Izraelem 28 lutego 2026 roku rozpocz\u0119\u0142y bombardowanie Iranu. Pretekstem oczywi\u015bcie by\u0142o posiadanie broni atomowej. W odpowiedzi Iran dokona\u0142 ostrza\u0142u izraelskich terytori\u00f3w, a tak\u017ce ameryka\u0144skich baz wojskowych na Bliskim Wschodzie. W ramach akcji odwetowej zaatakowa\u0142 niemal wszystkich s\u0105siad\u00f3w: Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105, Katar, Syri\u0119 i Jordani\u0119, a nawet brytyjsk\u0105 baz\u0119 na Cyprze. Prawdopodobnie liczy na to, \u017ce petrodolarowi sojusznicy USA w regionie b\u0119d\u0105 naciska\u0107 na zako\u0144czenie dzia\u0142a\u0144 zbrojnych.<\/p>\n\n\n\n
Historia programu nuklearnego w Iranie si\u0119ga lat 50. i tzw. ,,atomu dla pokoju\u201d, kt\u00f3rego pomys\u0142odawc\u0105 by\u0142 Dwight Eisenhower. Polega\u0142 on na rozwoju cywilnych technologii nuklearnych, w tym dostarczaniu wzbogaconego uranu i budowie reaktor\u00f3w badawczych w zamian za podpisanie traktatu o nierozprzestrzenianiu broni j\u0105drowej. Iran do programu przyst\u0105pi\u0142 w 1957 roku, a w latach 70. szach og\u0142osi\u0142 program rozwoju energetyki atomowej. Budow\u0119 kolejnych reaktor\u00f3w przerwa\u0142a rewolucja islamska. P\u00f3\u017aniej Ira\u0144czycy pr\u00f3bowali wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 w tej kwestii z Rosjanami i Argentyn\u0105, ale niewiele z tego wynika\u0142o. W 2003r. w czasie globalnej wojny z terroryzmem zdecydowano si\u0119 podpisa\u0107 porozumienie, w kt\u00f3rym Teheran zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 do zaprzestania wzbogacania uranu. Postanowie\u0144 nie dotrzyma\u0142, co spowodowa\u0142o nak\u0142adanie sankcji przez Uni\u0119 Europejsk\u0105 i Stany Zjednoczone. Dopiero w 2015r. podpisano porozumienia znane jako JCPOA \u2013 wsp\u00f3lny plan dzia\u0142ania, kt\u00f3ry obejmowa\u0142 wstrzymanie wzbogacania uranu przez Iran, w zamian za odblokowanie sankcji. W 2018r. Trump zerwa\u0142 porozumienia, twierdz\u0105c \u017ce Iran ich nie przestrzega. W tym czasie Izrael stara\u0142 si\u0119 sabotowa\u0107 pr\u00f3by Iranu w kwestii rozbudowy programu nuklearnego, organizuj\u0105c m.in. zamachy na naukowc\u00f3w, czy ataki cybernetyczne. W czerwcu ubieg\u0142ego roku Amerykanie przeprowadzili seri\u0119 atak\u00f3w na ira\u0144skie instalacje nuklearne.<\/p>\n\n\n\n
Strategiczne pa\u0144stwo i ropa<\/strong><\/p>\n\n\n\n Iran ze wzgl\u0119du na swoje po\u0142o\u017cenie postrzegany by\u0142 jako miejsce skrzy\u017cowania cywilizacji, bowiem to przez ten teren przebiega\u0142 jedwabny szlag \u0142\u0105cz\u0105cy Zach\u00f3d z Chinami, st\u0105d te\u017c zainteresowanie tymi ziemiami Europejczyk\u00f3w, zw\u0142aszcza Brytyjczyk\u00f3w i Rosjan. Ira\u0144czycy dostrzegaj\u0105c zagro\u017cenie p\u0142yn\u0105ce z zewn\u0105trz zdali sobie spraw\u0119 ze s\u0142abo\u015bci swojego potencja\u0142u militarnego, a tym samym konieczno\u015bci przeprowadzenia reform. Inspiracj\u0105 by\u0142y z jednej strony idee o\u015bwiecenia, z drugiej rewolucja przemys\u0142owa, a to wszystko z poszanowaniem religii i tradycji. Stosowna zmiana nast\u0105pi\u0142a w 1906 roku wraz rewolucj\u0105 konstytucyjn\u0105, kt\u00f3ra ogranicza\u0142a w\u0142adz\u0119 monarchy i wprowadza\u0142a podzia\u0142 w\u0142adzy. Drugim momentem prze\u0142omowym w historii Iranu by\u0142o odkrycie z\u0142\u00f3\u017c ropy w 1908r., a co za tym idzie uprzemys\u0142owienie kraju i rozw\u00f3j gospodarczy.<\/p>\n\n\n\n Na pocz\u0105tku XX wieku brytyjsko-australijski przedsi\u0119biorca imieniem William Knox D\u2019Arcy otrzyma\u0142 od rz\u0105du Iranu zgod\u0119 na poszukiwanie i wydobycie ropy na po\u0142udniu kraju. W momencie, gdy by\u0142 ju\u017c bliski poddania si\u0119, czarne p\u0142ynne z\u0142oto wyp\u0142yn\u0119\u0142o z ziemi. W\u00f3wczas te\u017c powsta\u0142a Angielsko-Perska Sp\u00f3\u0142ka Naftowa (AIOC), kt\u00f3ra z biegiem lat nabiera\u0142a coraz wi\u0119kszego znaczenia, zw\u0142aszcza przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 kiedy to sp\u00f3\u0142ka sta\u0142a si\u0119 strategicznym zasobem Brytyjczyk\u00f3w (dzisiaj pod nazw\u0105 BP \u2013 British Petroleum).<\/p>\n\n\n\n Dow\u00f3dca Kozackich Pers\u00f3w Reza Szach Pahlawi (nazwisko zaczerpn\u0105\u0142 z j\u0119zyka \u015brednioperskiego oznaczaj\u0105cego bohatera) obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119, przy pomocy Brytyjczyk\u00f3w, w 1925 roku i cho\u0107 nie by\u0142 wolny od korupcji i nadu\u017cy\u0107, to pomimo autorytarnych rz\u0105d\u00f3w zdo\u0142a\u0142 przeprowadzi\u0107 modernizacj\u0119 kraju, kt\u00f3ry przed odsuni\u0119ciem Kad\u017car\u00f3w by\u0142 w op\u0142akanym stanie. Nie wszystkie reformy si\u0119 uda\u0142y, niekt\u00f3re nie zosta\u0142y doko\u0144czone, ale to za jego rz\u0105d\u00f3w nast\u0105pi\u0142 rozw\u00f3j infrastruktury transportowej, poprawa s\u0142u\u017cby zdrowia i edukacji (za\u0142o\u017cy\u0142 pierwszy uniwersytet w Teheranie), a tak\u017ce rozpocz\u0119to budow\u0119 nowoczesnego systemu prawnego i s\u0105downiczego (do tej pory obowi\u0105zywa\u0142y, obok praw odziedziczonych po pa\u0144stwie Kad\u017car\u00f3w \u0142\u0105cznie z karami cielesnymi, liczne prawa narzucone w umowach kapitulacyjnych przez obce mocarstwa). To on te\u017c zaproponowa\u0142 zmian\u0119 nazwy kraju z Persji na Iran, co mia\u0142o nada\u0107 podmiotowo\u015b\u0107, a tak\u017ce symbolizowa\u0107 zerwanie z kolonializmem.<\/p>\n\n\n\n W trakcie drugiej wojny \u015bwiatowej oficjalnie Iran zachowywa\u0142 neutralno\u015b\u0107, ale w rzeczywisto\u015bci od 1941 roku by\u0142 okupowany przez angielsko \u2013 radzieckie wojska. Szach Reza z tego te\u017c powodu dryfowa\u0142 niebezpiecznie w kierunku nazistowskich Niemiec, co niepokoi\u0142o aliant\u00f3w, zw\u0142aszcza \u017ce Iran pe\u0142ni\u0142 w\u00f3wczas kluczow\u0105 rol\u0119 w dostawie broni do ZSRR. St\u0105d decyzja o odsuni\u0119ciu szacha i zast\u0105pienia go jego synem \u2013 dwudziestodwuletnim Mohammadem Rez\u0105. Rok p\u00f3\u017aniej do wojsk okupacyjnych do\u0142\u0105czyli Amerykanie, a rozbie\u017cno\u015b\u0107 interes\u00f3w poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw cz\u0119sto prowadzi\u0142a do konflikt\u00f3w. Zw\u0142aszcza jednego, a mianowicie dost\u0119pu do z\u0142\u00f3\u017c ropy. Szczeg\u00f3lnie, gdy premierem zosta\u0142 dr prawa Mohamad Mosaddeq, cz\u0142owiek kt\u00f3ry odegra\u0142 du\u017c\u0105 rol\u0119 w trakcie rewolucji konstytucyjnej. W 1951 r. postanowi\u0142 znacjonalizowa\u0107 przemys\u0142 naftowy, kt\u00f3ry od lat by\u0142 symbolem upokorzenia Iranu, g\u0142\u00f3wne zyski trafia\u0142y do Brytyjczyk\u00f3w, przez co ten pierwszy formalnie mia\u0142 status pa\u0144stwa p\u00f3\u0142kolonialnego. Pomimo pocz\u0105tkowego du\u017cego spo\u0142ecznego poparcia dla reform z czasem zacz\u0119\u0142o dochodzi\u0107 do wewn\u0119trznych konflikt\u00f3w, zw\u0142aszcza z duchowie\u0144stwem, monarchistami, a tak\u017ce z zagranicznymi mocarstwami. Wielka Brytania na\u0142o\u017cy\u0142a embargo na rop\u0119, a jej obywatele, g\u0142\u00f3wnie specjali\u015bci, opu\u015bcili kraj. Zreszt\u0105 tak jak szach, kt\u00f3ry w tym czasie uda\u0142 si\u0119 do W\u0142och. S\u0142u\u017cby wywiadowcze USA i Wielkiej Brytanii w konsekwencji postanowi\u0142y przeprowadzi\u0107 zamach stanu pod kryptonimem AJAX w wyniku kt\u00f3rego Mosaddeq zosta\u0142 obalony, a szach zyska\u0142 pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy, ale \u015bci\u015ble uzale\u017cnionej od wp\u0142ywu Stan\u00f3w Zjednoczonych. Prawo do eksploatacji ira\u0144skiej ropy otrzyma\u0142o mi\u0119dzynarodowe konsorcjum w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodzili g\u0142\u00f3wnie Brytyjczycy i Amerykanie, przez co Reza nazywany by\u0142 marionetk\u0105 zachodnich mocarstw i nie cieszy\u0142 si\u0119 sympati\u0105 obywateli, zw\u0142aszcza \u017ce zacz\u0105\u0142 osuwa\u0107 si\u0119 w stron\u0119 autorytaryzmu, czego symbolami by\u0142o zlikwidowanie dwupartyjno\u015bci i powo\u0142anie partii Raztakhiz (Odrodzenie), a tak\u017ce utworzenie SAWAK, czyli Narodowej Organizacji Wywiadu i Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ra terroryzowa\u0142a i torturowa\u0142a nie tylko przeciwnik\u00f3w politycznych, ale te\u017c ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n W obliczu coraz wi\u0119kszych napi\u0119\u0107 Reza przyst\u0105pi\u0142 do przeprowadzenia radykalnych reform spo\u0142ecznych i gospodarczych, zwanych Bia\u0142\u0105 Rewolucj\u0105. Projekt obejmowa\u0142 reform\u0119 roln\u0105, sprzeda\u017c fabryk pa\u0144stwowych, utworzenie ,,armii o\u015bwiaty\u201d w celu alfabetyzacji ludno\u015bci na obszarach wiejskich, a tak\u017ce przyznanie kobietom praw wyborczych. Dzi\u0119ki petrodolarom, kt\u00f3re nap\u0142yn\u0119\u0142y do Iranu zw\u0142aszcza po wojnie Jom Kipur, kiedy to pa\u0144stwa arabskie na\u0142o\u017cy\u0142y embargo na rop\u0119, zacz\u0119\u0142y rozwija\u0107 si\u0119 ca\u0142e ga\u0142\u0119zie przemys\u0142u. Jednak pomimo transformacji kraju, najwi\u0119kszym beneficjentem zmian by\u0142a technokratyczna elita (zw\u0142aszcza wojsko, SAWAK i dw\u00f3r), kt\u00f3ra cz\u0119sto oderwana od rzeczywisto\u015bci nie dostrzega\u0142a problem\u00f3w zwyk\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w. Gigantyczne inwestycje cz\u0119sto nie wsp\u00f3\u0142gra\u0142y z potrzebami spo\u0142ecznymi. Wzrost kraju rzeczywi\u015bcie przyspieszy\u0142, ale nak\u0142ady przeznaczone na presti\u017cowe przedsi\u0119wzi\u0119cia doprowadzi\u0142y do wzrostu cen codziennych artyku\u0142\u00f3w. Poza tym budowa tzw. Wielkiej Cywilizacji by\u0142a w du\u017cej mierze postrzegana przez Ira\u0144czyk\u00f3w jako wielkie upokorzenie. Do Iranu w\u00f3wczas zacz\u0119li przyje\u017cd\u017ca\u0107 zagraniczni specjali\u015bci, kt\u00f3rzy otrzymywali nieproporcjonalnie wy\u017csze wynagrodzenia od miejscowych, co dla Ira\u0144czyk\u00f3w by\u0142o poni\u017caj\u0105ce. Nasila\u0142y si\u0119 nier\u00f3wno\u015bci, korupcja i nepotyzm, a \u015bwieckie reformy takie jak liberalizacja obyczajowa szczeg\u00f3lnie nie podoba\u0142y si\u0119 szyickim duchownym. W\u00f3wczas popularno\u015b\u0107 zyskiwa\u0142 charyzmatyczny ajatollah Ruhollah Chomeini, kt\u00f3rego antyimperialne kazania cieszy\u0142y si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 i cz\u0119sto prowadzi\u0142y do protest\u00f3w i zamieszek. W 1963 roku po serii demonstracji Chomeini zosta\u0142 aresztowany, a nast\u0119pnie wydalony z kraju. Pomimo emigracji jego popularno\u015b\u0107 nie s\u0142ab\u0142a, a rozw\u00f3j technologii, w szczeg\u00f3lno\u015bci kaset magnetofonowych, pozwoli\u0142 na sprawne kolportowanie do kraju p\u0142omiennych kaza\u0144 i traktat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Od tej pory niezadowolenie spo\u0142eczne ros\u0142o. Punktem kulminacyjnym by\u0142 artyku\u0142 w gazecie rz\u0105dowej na temat ajatollaha w kt\u00f3rym zosta\u0142 nazwany agentem brytyjskiego wywiadu. W\u00f3wczas w ca\u0142ym kraju wybuch\u0142y protesty, z najwi\u0119kszym w 1978 roku tzw. Czarnym Pi\u0105tkiem. W\u0142adza otworzy\u0142a ogie\u0144 do t\u0142umu na placu D\u017caleh, zgin\u0119\u0142o kilkaset os\u00f3b. Strajki sparali\u017cowa\u0142y pa\u0144stwo, zamkni\u0119to szko\u0142y, administracja nie funkcjonowa\u0142a, a wojsko traci\u0142o morale. W 1979 roku pod pretekstem leczenia Mohammad Reza opu\u015bci\u0142 kraj, a nieca\u0142e dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej do kraju z Francji powr\u00f3ci\u0142 Chomeini. By\u0142 to upadek rz\u0105d\u00f3w Pahlawich, koniec monarchii i dobrych relacji z Izraelem. Do tej pory zar\u00f3wno Iran jak i Izrael by\u0142y pod protektoratem Stan\u00f3w Zjednoczonych, co u\u0142atwia\u0142o stosunki. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119, gdy ajatollahowie przej\u0119li rz\u0105dy, a jeden z nich wzywa\u0142 nawet do likwidacji Izraela. Z tym, \u017ce nie chodzi\u0142o o narodowo\u015b\u0107, lecz o pa\u0144stwo, kt\u00f3re wed\u0142ug muzu\u0142man\u00f3w zosta\u0142o sztucznie zamontowane przez Zach\u00f3d na Bliskim Wschodzie, a wi\u0119c rozbija\u0142o jedno\u015b\u0107 pa\u0144stw muzu\u0142ma\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n Rewolucja islamska<\/strong><\/p>\n\n\n\n Rewolucja u swych podstaw czerpa\u0142a z trzech nurt\u00f3w: socjalizmu, nacjonalizmu i islamizmu, przy czym ten ostatni odegra\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119. Tym sposobem powsta\u0142a Islamska Republika Iranu, cho\u0107 z republik\u0105 ma niewiele wsp\u00f3lnego. Ajatollah wprowadzi\u0142 w\u0142asny re\u017cim, znacznie okrutniejszy ni\u017c poprzedni.<\/p>\n\n\n\n Mitem za\u0142o\u017cycielskim nowej republiki by\u0142a wojna z Irakiem, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu 1980 roku. Irak rz\u0105dzony przez Saddama Husajna uzna\u0142 warunki porozumienia z 1975 roku wyznaczaj\u0105ce granice na rzece Szatt al-Arab za niesprawiedliwe i postanowi\u0142 zrewidowa\u0107 granic\u0119 napadaj\u0105c na os\u0142abiony rewolucj\u0105 Iran. W\u00f3wczas w obawie przed szyickim fundamentalizmem wiele kraj\u00f3w zachodnich, w tym USA, wspar\u0142o gospodarczo i technicznie Irak, co p\u00f3\u017aniej umo\u017cliwi\u0142o temu krajowi produkcj\u0119 broni masowego ra\u017cenia. Co istotne, bo w\u0142a\u015bnie pod pretekstem jej posiadania Stany Zjednoczone najecha\u0142y kraj rz\u0105dzony przez Saddama Husajna w 2003 roku. Wojna ira\u0144sko \u2013 iracka trwa\u0142a osiem lat i by\u0142a jedn\u0105 z najd\u0142u\u017cszych w powojennej historii. Po jej zako\u0144czeniu pozycja zar\u00f3wno Iraku jak i Iranu si\u0119 nie zmieni\u0142a, z wyj\u0105tkiem ilo\u015bci ofiar poniesionych przez obydwa pa\u0144stwa. Podczas wojny nast\u0105pi\u0142 natomiast wzrost znaczenia Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji, kt\u00f3rzy z boj\u00f3wki paramilitarnej przekszta\u0142cili si\u0119 w regularne wojsko. Za przyzwoleniem Chomeiniego stali si\u0119 drug\u0105 armi\u0105 w pa\u0144stwie z ogromnym maj\u0105tkiem i wielkimi wp\u0142ywami w gospodarce.<\/p>\n\n\n\n Rewolucja najbardziej wp\u0142yn\u0119\u0142a na prywatne \u017cycie obywateli, zw\u0142aszcza rewolucja kulturalna, kt\u00f3ra polega\u0142a na islamizacji wszystkich dziedzin \u017cycia. G\u0142\u00f3wnym jej celem by\u0142o oczyszczenie kraju z wp\u0142ywy Zachodu i ateizmu. Zamkni\u0119to kina, teatry, kawiarnie i restauracje, a tak\u017ce damskie salony fryzjerskie, bo to w\u0142a\u015bnie prawa kobiet zosta\u0142y ograniczone najbardziej. Odt\u0105d mia\u0142y nosi\u0107 czador b\u0105d\u017a hid\u017cab, wprowadzono wielo\u017ce\u0144stwo, a kobiety mia\u0142y by\u0107 pos\u0142uszne m\u0119\u017cczyznom, co w rzeczywisto\u015bci oznacza\u0142o zepchni\u0119cie ich do obywateli drugiej kategorii.<\/p>\n\n\n\n Od tamtej pory w\u015br\u00f3d wielu Ira\u0144czyk\u00f3w wzrasta niezadowolenie, zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy nie pami\u0119taj\u0105 czas\u00f3w sprzed rewolucji. Co prawda poziom analfabetyzmu spad\u0142, zacz\u0119to budowa\u0107 drogi, sieci wodoci\u0105gowe i energetyczne, a liczba ludno\u015bci wzros\u0142a z 37 mln u pocz\u0105tku rewolucji do ponad 90 mln w chwili obecnej, to wci\u0105\u017c 30 mln Ira\u0144czyk\u00f3w \u017cyje w ub\u00f3stwie, a w kraju szerzy si\u0119 nepotyzm i korupcja. Problem ze znalezieniem pracy jest powszechny, a co za tym idzie szansa na stabilizacj\u0119, st\u0105d co jaki\u015b czas na ulicach odbywaj\u0105 si\u0119 protesty. Pierwszy mia\u0142 miejsce jeszcze w 1999 roku, a jego g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142o zablokowanie ustawy o liberalizacji prasy, pomimo \u017ce u w\u0142adzy byli reformatorzy na czele z prezydentem Chatamim (to on rozwi\u0105za\u0142 problem fatwy na\u0142o\u017conej na Rushdiego). Jednak decyzja o zablokowaniu reform potwierdzi\u0142a tylko, \u017ce realna w\u0142adza nie nale\u017cy do prezydenta, ale do ajatollaha. Kolejny protest wybuch\u0142 w 2009 roku (tzw. zielona rewolucja), a jego bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142o sfa\u0142szowanie wybor\u00f3w w wyniku czego prezydentem ponownie zosta\u0142 Mohamad Ahmadine\u017cad (populista i fanatyk religijny, to on te\u017c po raz pierwszy wzywa\u0142 publicznie do zniszczenia Izraela). W\u00f3wczas umar\u0142y nadziej\u0119 na zmian\u0119, zdobycze republiki zosta\u0142y ostatecznie zdeptane, a rozdzia\u0142 w\u0142adz zredukowany do roli figurant\u00f3w. Kryzys z 2019 roku by\u0142 ju\u017c wywo\u0142any nie przez student\u00f3w, ale robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy sfrustrowani ekonomiczn\u0105 sytuacj\u0105 \u017c\u0105dali zaprzestania finansowania Hezbollahu i przeznaczenia tych \u015brodk\u00f3w na programy socjalne. W 2022 roku natomiast na ulice wysz\u0142y g\u0142\u00f3wnie kobiety protestuj\u0105ce przeciwko brutalnym praktykom w\u0142adzy wobec nich, czego przyk\u0142adem by\u0142o skatowanie na \u015bmier\u0107 przez policj\u0119 obywatelsk\u0105 m\u0142odej Iranki, kt\u00f3rej jedynym przewinieniem by\u0142o ,,nieodpowiednie\u201d nakrycie g\u0142owy. Ostatnie protesty wybuch\u0142y zim\u0105 2025 roku i by\u0142y spowodowane coraz gorsz\u0105 sytuacj\u0105 gospodarcz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wrogie stosunki z Izraelem<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jeszcze w trakcie rz\u0105d\u00f3w Mohammada Rezy Amerykanie zakulisowo pod wp\u0142ywem protest\u00f3w spo\u0142ecznych przeciwko w\u0142adzy szacha podejmowali rozmowy z Chomeinim (przebywaj\u0105cym we Francji), aby to ten zaprowadzi\u0142 spok\u00f3j w pogr\u0105\u017conym w chaosie pa\u0144stwie. W zamian ajatollah obieca\u0142 nie narusza\u0107 interes\u00f3w Ameryki, a tak\u017ce nie rozprzestrzenia\u0107 rewolucji w regionie. Chomeini pocz\u0105tkowo by\u0142 witany w Teheranie z nadziej\u0105 na liberalizacj\u0119 i demokratyzacj\u0119 systemu po okresie autorytarnych rz\u0105d\u00f3w Pahlawich, st\u0105d cieszy\u0142 si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105. W przeprowadzonym przez niego referendum za republik\u0105 opowiedzia\u0142o si\u0119 98% Ira\u0144czyk\u00f3w. W\u00f3wczas te\u017c nic nie zapowiada\u0142o wrogich stosunk\u00f3w ze Stanami Zjednoczonymi. Wszystko zmieni\u0142o si\u0119 od ataku student\u00f3w na ameryka\u0144sk\u0105 ambasad\u0119.<\/p>\n\n\n\n W 1979 roku obalony szach by\u0142 powa\u017cnie chory na nowotw\u00f3r i zosta\u0142 przyj\u0119ty do szpitala w Stanach Zjednoczonych, lecz ajatollah domaga\u0142 si\u0119 wydania go do Iranu w celu os\u0105dzenia i egzekucji. Ira\u0144czycy obawiali si\u0119 powt\u00f3rki z 1953 roku i ponownego zamontowania monarchii Pahlawich. T\u0142um student\u00f3w w ramach protestu wdar\u0142 si\u0119 do ambasady ameryka\u0144skiej i wzi\u0105\u0142 66 jej pracownik\u00f3w jako zak\u0142adnik\u00f3w. To upokorzenie rz\u0105du ameryka\u0144skiego obok kryzysu naftowego skutkowa\u0142o przegran\u0105 Cartera w wyborach prezydenckich. Zak\u0142adnicy zostali wypuszczeni dopiero w dniu zaprzysi\u0119\u017cenia Reagana, ale to wydarzenie sta\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem antyameryka\u0144skiej polityki Iranu, a Chomejni mimo wcze\u015bniejszych zapewnie\u0144 zacz\u0105\u0142 importowa\u0107 islamsk\u0105 rewolucj\u0119 na Bliski Wsch\u00f3d, czego przyk\u0142adem jest Hezbollah w Libanie czy Hamas w Palestynie.<\/p>\n\n\n\n Od tego czasu pa\u0144stwa te s\u0105 nieufne wobec siebie. Stany Zjednoczone s\u0105 przez nich nazywane Wielkim Szatanem, a Izrael (najbli\u017cszy sojusznik USA na Bliskim Wschodzie) Ma\u0142ym Szatanem. Z jednej strony Izrael d\u0105\u017cy do jak najwi\u0119kszego os\u0142abienia Iranu i nie dopuszczenia do posiadania przez ten kraj broni atomowej, z drugiej Iran wyci\u0105gn\u0105wszy do\u015bwiadczenie z wojny ira\u0144sko \u2013 irackiej, podczas to kt\u00f3rej Irak uzyska\u0142 poparcie nie tylko Stan\u00f3w Zjednoczonych, ale te\u017c wielu pa\u0144stw arabskich pragnie zabezpieczy\u0107 si\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107, st\u0105d wspieranie boj\u00f3wek w Libanie czy Jemenie, a tak\u017ce Palesty\u0144czyk\u00f3w w Gazie. To z kolei stanowi zagro\u017cenie dla Izraela, kt\u00f3ry w ka\u017cdej chwili mo\u017ce by\u0107 zaatakowany z p\u00f3\u0142nocy przez Hezbollah, czy tak jak 7 pa\u017adziernika 2023 roku ze Strefy Gazy przez Hamas. Jednym s\u0142owem kolaps.<\/p>\n\n\n\n Ataki na Iran i polityka USA w regionie<\/strong><\/p>\n\n\n\n Donald Trump zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c wielokrotnie sobie zaprzeczy\u0107 wyja\u015bniaj\u0105c cel interwencji. Najpierw m\u00f3wi\u0142 o zniszczeniu programu nuklearnego, p\u00f3\u017aniej o wyrzutni rakiet, nast\u0119pnie o obaleniu re\u017cimu, w ko\u0144cu na bezwarunkowej kapitulacji. Z tym, \u017ce \u017caden z tych scenariuszy nie wydaje si\u0119 by\u0107 prawdopodobny.<\/p>\n\n\n\n Zw\u0142aszcza, \u017ce ira\u0144ski re\u017cim nie opiera si\u0119 na jednym o\u015brodku w\u0142adzy, ale jest rozproszony, co utrudnia jego obalenie. Zreszt\u0105 tak te\u017c zosta\u0142 zaprojektowany. Nawet zabicie Najwy\u017cszego Przyw\u00f3dcy nie przerwa\u0142o ci\u0105g\u0142o\u015bci w\u0142adzy. Najpierw kontrol\u0119 nad pa\u0144stwem przej\u0119\u0142a trzyosobowa Rada, z\u0142o\u017cona z prezydenta, cz\u0142onka Rady Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji i szefa w\u0142adzy s\u0105downiczej, by za chwil\u0119 wyznaczy\u0107 kolejnego Najwy\u017cszego Przyw\u00f3dc\u0119, kt\u00f3rym prawdopodobnie (nie pokaza\u0142 si\u0119 jeszcze publicznie) zosta\u0142 Mod\u017ctaba Chamenei \u2013 syn uznanego ju\u017c za m\u0119czennika Aliego Chameneiego. Z tym, \u017ce tak jak niegdy\u015b rola prezydenta w tym kraju sukcesywnie traci\u0142a na znaczeniu, tak i teraz wyb\u00f3r Najwy\u017cszego Przyw\u00f3dcy prawdopodobnie mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 niczemu wi\u0119cej jak potwierdzeniu ci\u0105g\u0142o\u015bci instytucjonalnej re\u017cimu teokratycznego. Sam za\u015b Korpus Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji, kt\u00f3ry najprawdopodobniej sprawuje obecnie realn\u0105 w\u0142adz\u0119 jest zdecentralizowany, st\u0105d i unicestwienie re\u017cimu jest ma\u0142o prawdopodobne.<\/p>\n\n\n\n Iran ma d\u0142ug\u0105 histori\u0119 zale\u017cno\u015bci od obcych mocarstw. Ira\u0144czycy mo\u017ce i nie znosz\u0105 obecnego re\u017cimu (zreszt\u0105 nie wszyscy), ale jeszcze bardziej nie znosz\u0105 obcej interwencji, st\u0105d mimo \u017ce jeszcze kilka miesi\u0119cy temu odbywa\u0142y si\u0119 protesty antyrz\u0105dowe, teraz nast\u0119puje efekt jednoczenia si\u0119 wok\u00f3\u0142 flagi. W\u0142adze Iranu doskonale zdaj\u0105 sobie z tego spraw\u0119, dlatego nie zamierzaj\u0105 kapitulowa\u0107. W ramach odwetu Iran atakuje obiekty na terenie Izraela, ale te\u017c zablokowa\u0142 cz\u0119\u015bciowo Cie\u015bnin\u0119 Ormuz, przez kt\u00f3r\u0105 przep\u0142ywa 20% \u015bwiatowej ropy i nie odblokuje jej dop\u00f3ki Izrael i USA nie zaprzestan\u0105 bombardowania. Trump w konsekwencji postawi\u0142 ultimatum, \u017ce je\u017celi tego nie zrobi\u0105, zaatakuje elektrownie, a nie wyklucza te\u017c interwencji l\u0105dowej, na co Teheran odpowiedzia\u0142 gro\u017ab\u0105 ca\u0142kowitej blokady cie\u015bniny. Zreszt\u0105 przed atakiem ameryka\u0144skie s\u0142u\u017cby przygotowa\u0142y raport m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce program nuklearny Iranu jest blefem, a jakiekolwiek dzia\u0142ania zbrojne mog\u0105 doprowadzi\u0107 do zablokowania cie\u015bniny, ale Trump te informacje zignorowa\u0142, a teraz grozi sojusznikom z NATO, \u017ce je\u017celi nie pomog\u0105 mu odblokowa\u0107 cie\u015bniny, to przysz\u0142o\u015b\u0107 sojuszu stoi pod znakiem zapytania. Nie pierwszy raz Trump rzuca takie deklaracje w eter, jednak bior\u0105c pod uwag\u0119 jego nieprzewidywalno\u015b\u0107 mog\u0105 wzbudza\u0107 niepok\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n Trump pomimo usilnych stara\u0144 uargumentowania interwencji w Iranie, nie mia\u0142 powodu by go zaatakowa\u0107. Podobnie uwa\u017ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 Amerykan\u00f3w. To nie powinna by\u0107 wojna Stan\u00f3w Zjednoczonych, a gin\u0105 ich obywatele. Ju\u017c pomijaj\u0105c fakt, \u017ce Trump dzia\u0142a z pogwa\u0142ceniem prawa mi\u0119dzynarodowego. Zgodnie z nim u\u017cycie si\u0142y jest uzasadnione tylko w\u00f3wczas, gdy Rada Bezpiecze\u0144stwa wyrazi na to zgod\u0119, b\u0105d\u017a zaistnieje uzasadnienie w postaci twardych dowod\u00f3w na przeprowadzenie ataku. \u017badne z nich nie zasz\u0142y. Celem strategicznym Izraela, dla kt\u00f3rego Iran stanowi zagro\u017cenie, jest destabilizacja Bliskiego Wschodu, obalenie re\u017cimu, a nawet wojna domowa w Iranie, Stany Zjednoczone natomiast nie maj\u0105 \u017cadnego interesu w tym, by atakowa\u0107 Iran. Powinny wr\u0119cz d\u0105\u017cy\u0107 do uspokojenia sytuacji tak, by ich obecno\u015b\u0107 i zaanga\u017cowanie nie by\u0142y konieczne.<\/p>\n\n\n\n Ponad dwadzie\u015bcia lat temu pod pretekstem posiadania broni masowego ra\u017cenia Stany Zjednoczone zaatakowa\u0142y Irak. Operacja, kt\u00f3ra mia\u0142a zako\u0144czy\u0107 si\u0119 b\u0142yskawicznym sukcesem doprowadzi\u0142a do wieloletniej obecno\u015bci USA w tym kraju. Pozosta\u0142o mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce tym razem sytuacja si\u0119 nie powt\u00f3rzy, bo w\u00f3wczas nie przynios\u0142a korzy\u015bci \u017cadnej ze stron. Tym bardziej, \u017ce wszystko wskazuje na to, \u017ce Amerykanie i Izraelczycy nie docenili przeciwnika, a Trump mia\u0142 ko\u0144czy\u0107 wojny, a nie rozpoczyna\u0107 kolejne i to w interesie Izraela.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Stany Zjednoczone wraz z Izraelem 28 lutego 2026 roku rozpocz\u0119\u0142y bombardowanie Iranu. Pretekstem oczywi\u015bcie by\u0142o posiadanie broni atomowej. W odpowiedzi Iran dokona\u0142 ostrza\u0142u izraelskich terytori\u00f3w, a tak\u017ce ameryka\u0144skich baz wojskowych na Bliskim Wschodzie. W ramach akcji odwetowej zaatakowa\u0142 niemal wszystkich s\u0105siad\u00f3w: Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105, Katar, Syri\u0119 i Jordani\u0119, a nawet brytyjsk\u0105 baz\u0119 na Cyprze. Prawdopodobnie liczy … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1257,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0},"categories":[148],"tags":[683,670,684,681,665,260,682,151,685],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1255"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1255"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1255\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1256,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1255\/revisions\/1256"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1257"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}