{"id":529,"date":"2021-09-19T08:44:52","date_gmt":"2021-09-19T08:44:52","guid":{"rendered":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/?p=529"},"modified":"2021-09-21T07:26:27","modified_gmt":"2021-09-21T07:26:27","slug":"odmitologizowana-historia-polski-czyli-pragmatyczne-starcie-interesow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/?p=529","title":{"rendered":"Odmitologizowana historia Polski, czyli pragmatyczne starcie interes\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Mawia si\u0119, \u017ce histori\u0119 pisz\u0105 zwyci\u0119scy. Polska historia zosta\u0142a napisana przez tych, kt\u00f3rzy byli u w\u0142adzy. Pisa\u0142a j\u0105 elita. Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce interes szlachty nie by\u0142 zbie\u017cny z interesem ch\u0142opa, ci ostatni, o ile w og\u00f3le, byli przedstawiani w niej, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, ma\u0142o przychylnie. To krzywda zadana polskiej szlachcie, nie ch\u0142opom, by\u0142a krzywd\u0105 ca\u0142ego narodu. Ludowa historia Polski<\/strong> napisana przez Adama Leszczy\u0144skiego<\/strong> jest pr\u00f3b\u0105 odmitologizowania spojrzenia na nasze szlachecko \u2013 sarmackie dzieje. <\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug Leszczy\u0144skiego, kt\u00f3ry powtarza to za ameryka\u0144skim politologiem Jamesem C. Scottem, pocz\u0105tek pa\u0144stwa, w du\u017cym skr\u00f3cie, wi\u0105za\u0142 si\u0119 z transferem zasob\u00f3w. Ci, kt\u00f3rzy nie pracowali, czyli elita i aparat kontrolny wyzyskiwali tych, kt\u00f3rzy wytwarzali dobra, czyli poddanych, pozostawiaj\u0105c im niezb\u0119dne minimum do przetrwania.<\/p>\n\n\n\n

System podda\u0144stwa w Polsce w wiekach \u015brednich i p\u00f3\u017aniej nie by\u0142 czym\u015b nadzwyczajnym. Takie stosunki panowa\u0142y w ca\u0142ej Europie. Jedynym, co nas odr\u00f3\u017cnia\u0142o od pa\u0144stw Zachodu to ma\u0142a rola pa\u0144stwa w podziale maj\u0105tku, a przez to stosunkowo d\u0142ugi okres pa\u0144szczyzny. Okazuje si\u0119, \u017ce tekturowe pa\u0144stwo w Polsce ma bogat\u0105 tradycj\u0119. To nie kr\u00f3l i jego poborca podatk\u00f3w otrzymywali wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tego, co ch\u0142op wyprodukowa\u0142, ale szlachcic i Ko\u015bci\u00f3\u0142. Taki system przyczynia\u0142 si\u0119 do stopniowego poszerzania w\u0142adzy pana nad poddanym, czyli w zasadzie prywatyzacji w\u0142asno\u015bci, do kt\u00f3rej zaliczany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c ch\u0142op, traktowany niemal jako cz\u0119\u015b\u0107 inwentarza. W\u0142a\u015bciciel maj\u0105tku mia\u0142 nad nim w\u0142adz\u0119 s\u0105downicz\u0105, m\u00f3g\u0142 decydowa\u0107 o jego \u017cyciu i \u015bmierci, a wi\u0119c de facto mia\u0142 nad nim nieograniczon\u0105 w\u0142adz\u0119. P\u00f3\u017aniej, w miar\u0119 up\u0142ywu lat, w\u0142adza si\u0119 umacnia\u0142a, a system kontroli post\u0119powa\u0142 poprzez ograniczanie praw i nak\u0142adanie dodatkowych obci\u0105\u017ce\u0144 na tych, kt\u00f3rzy byli najni\u017cej w hierarchii.<\/p>\n\n\n\n

Po lekturze Ludowej historii Polski ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce nasza historia to ci\u0105g\u0142a walka r\u00f3\u017cnych grup interes\u00f3w. A ka\u017cda bitwa stoczona by\u0142a w imi\u0119 uzasadnionego, racjonalnego w\u0142asnego dobra.<\/p>\n\n\n\n

Szlachcicowi zale\u017ca\u0142o na tym, by jak najd\u0142u\u017cej utrzyma\u0107 system feudalny, w kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 dobrowolnie rozporz\u0105dza\u0107 prac\u0105 ch\u0142op\u00f3w, bo de facto byli jego w\u0142asno\u015bci\u0105. I cho\u0107 cz\u0119sto narzeka\u0142 na lenistwo poddanych, to nie chcia\u0142 zmienia\u0107 tych stosunk\u00f3w, bo z jego perspektywy op\u0142acalne by\u0142o zostawi\u0107 im jak najmniej. W zasadzie tylko tyle, by nie umarli z g\u0142odu. Jak twierdzi autor w okresie z\u0142otego wieku ch\u0142opi byli ograbiani z nawet jednej trzeciej wypracowanego dobra, a po kryzysie i wojnach XVII w. toczonych przez Rzeczpospolit\u0105, czyli de facto szlacht\u0119, nawet z jeszcze wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci. To samo si\u0119 tyczy innowacji. Nie warto by\u0142o inwestowa\u0107 w zakup maszyn i bardziej wydajnych narz\u0119dzi, albo budow\u0119 manufaktur, bo kapita\u0142 by\u0142 stosunkowo drogi w stosunku do pracy. Poza tym ich budowa nie op\u0142aca\u0142a si\u0119 jeszcze z tego wzgl\u0119du, \u017ce nie by\u0142o zbytu na wyprodukowane towary. Ch\u0142opi byli za biedni by cokolwiek naby\u0107, a szlachta dobra luksusowe g\u0142\u00f3wnie importowa\u0142a z zagranicy. Dlatego te\u017c wraz z latyfundyzacj\u0105 i otwarciem na rynki zewn\u0119trzne, gdzie Rzeczpospolita musia\u0142a konkurowa\u0107 z bardziej rozwini\u0119tymi gospodarkami, szlachta nie modernizuje swoich gospodarstw, ale narzuca kolejne obci\u0105\u017cenia na poddanych, wyciskaj\u0105c z nich maksimum wysi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast ch\u0142op, \u017cyj\u0105c na granicy biologicznego przetrwania, cz\u0119sto traktowany w spos\u00f3b brutalny i niemal\u017ce niewolniczy, chcia\u0142 wolno\u015bci od zobowi\u0105za\u0144 w skrajnie niesprawiedliwym systemie. [Zreszt\u0105 z ksi\u0105\u017cki mo\u017cemy dowiedzie\u0107 si\u0119 jak grupa uprzywilejowana usprawiedliwia\u0142a te zale\u017cno\u015bci, by stwarza\u0142y pozory sprawiedliwego systemu. W tym celu powo\u0142ywa\u0142a si\u0119 np. na Bibli\u0119, gdzie rzekomo ch\u0142opi mieliby pochodzi\u0107 od Chama, a szlachta od Jafeta. Albo te\u017c dopatrywali si\u0119 swojej proweniencji w ludach wojowniczych, a ch\u0142op\u00f3w w potomkach lud\u00f3w osiad\u0142ych, pracuj\u0105cych na roli (tzw. rasizm bez koloru)].  Ch\u0142op d\u017awigaj\u0105cy na sobie ci\u0119\u017car feudalizmu, nie pracuj\u0105cy na swoim, nie mog\u0105cy nic zaoszcz\u0119dzi\u0107 ani od\u0142o\u017cy\u0107, cz\u0119sto nie przyk\u0142ada\u0142 si\u0119 do pracy. No w\u0142a\u015bnie, bo historia opisana przez Leszczy\u0144skiego to nie tylko historia podda\u0144stwa, ale te\u017c, a mo\u017ce g\u0142\u00f3wnie, historia walki i oporu, kt\u00f3ra ma bogat\u0105 tradycj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku ch\u0142opi sabotuj\u0105 swoj\u0105 prac\u0119, pracuj\u0105 wolno i niewydolnie. Mog\u0105 te\u017c, co prawda, uciec do innego pana, ale jest to nielegalne i wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem prekaryzacji. (Na pa\u0144skim mieli ograniczone, ale jednak jakie\u015b szanse na legaln\u0105 akumulacj\u0119. Na wolno\u015bci –  nie). W miar\u0119 wi\u0119kszej \u015bwiadomo\u015bci swojego losu i po\u0142o\u017cenia rozpoczynaj\u0105 strajki, bunty, a nawet rebelie, z rabacj\u0105 galicyjsk\u0105 na czele. W XIX wieku powstaj\u0105 pierwsze partie ch\u0142opskie, a ch\u0142opi domagaj\u0105 si\u0119 coraz wi\u0119kszych praw. Co prawda walka jest d\u0142uga i nie od razu przynosi korzy\u015bci, ale stopniowo doprowadza do emancypacji warstw eksploatowanych.<\/p>\n\n\n\n

Podda\u0144stwo w Polsce sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z trzech element\u00f3w. Ograniczenia wolno\u015bci osobistej, pa\u0144szczyzny i podda\u0144stwa s\u0105dowego. Najszybciej zosta\u0142o zniesione to ostatnie, czyli odebranie szlachcie w\u0142adzy s\u0105dowej nad poddanymi, w tym do karania \u015bmierci\u0105(1768r.). Od tej pory ch\u0142opi mogli o swoje krzywdy ubiega\u0107 si\u0119 w s\u0105dzie (wcze\u015bniej pisali supliki do w\u0142adcy lub pana, zazwyczaj z miernym skutkiem) chocia\u017c cz\u0119sto by\u0142y to prawa iluzoryczne. Po pierwsze, ch\u0142op\u00f3w nie by\u0142o sta\u0107 na opiek\u0119 prawn\u0105, co nie dziwi. Wi\u0119kszo\u015b\u0107, w zale\u017cno\u015bci od regionu, nawet do 90% wypracowanego dobra by\u0142o im zabierane. A po drugie, urz\u0119dnik carski cz\u0119sto by\u0142 zaprzyja\u017aniony z lokalnym s\u0119dzi\u0105 albo przekupiony przez niego, co sprawia\u0142o, \u017ce ju\u017c na wst\u0119pie pozycja ch\u0142opa by\u0142a przegrana. Nadanie wolno\u015bci osobistej, kt\u00f3ra przysz\u0142a wraz z wojskami Napoleona, cho\u0107 dzisiaj brzmi to absurdalnie te\u017c nie zawsze wi\u0105za\u0142a si\u0119 z popraw\u0105 sytuacji. Ch\u0142op by\u0142 co prawda wolny, ale dalej musia\u0142 pracowa\u0107 w warunkach wyzysku (musia\u0142 odrabia\u0107 pa\u0144szczyzn\u0119), bo jak\u0105 racjonaln\u0105 umow\u0119 m\u00f3g\u0142 wynegocjowa\u0107 niepi\u015bmienny, nieu\u015bwiadomiony ch\u0142op. Do tego nikt ju\u017c nie otacza\u0142 go opiek\u0105 jak wcze\u015bniej. Kiedy sp\u0142on\u0119\u0142a mu chata, albo dozna\u0142 jakichkolwiek innych krzywd, by\u0142 skazany tylko na siebie, nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na ,,ojcowsk\u0105\u201d pomoc. Odt\u0105d wraz z surowym patriarchatem traci\u0142 wentyl bezpiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Z lektury ksi\u0105\u017cki wynika, \u017ce to co by\u0142o tragedi\u0105 dla pa\u0144stwa polskiego, jak np. rozbiory i znikni\u0119cie z mapy na 123 lata, nie by\u0142o takie dla ch\u0142op\u00f3w, czyli znacznej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Po wielu niespe\u0142nionych obietnicach polskiej szlachty, zniesienia obci\u0105\u017ce\u0144 feudalnych dokona\u0142 zaborca. Najpierw, na pocz\u0105tku XIX wieku kr\u00f3l pruski, w 1848r. cesarz austriacki, a najp\u00f3\u017aniej, bo w 1864 r. car w Kongres\u00f3wce. Ch\u0142op, co prawda, od tej pory nie mia\u0142 ju\u017c ,,d\u0142ugu\u201d wzgl\u0119dem pana, ale zazwyczaj nie mia\u0142 te\u017c swojej ziemi, wi\u0119c dalej musia\u0142 pracowa\u0107 na pa\u0144skim.  Jednak jest to moment prze\u0142omy, bo od tego czasu post\u0119puje emancypacja. XIX wiek to wiek powstawania stronnic ch\u0142opskich, ale te\u017c innych ugrupowa\u0144 politycznych (np. endeckich) odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do ludu.<\/p>\n\n\n\n

Co nie zmienia faktu, \u017ce wiele ze sk\u0142adanych obietnic nie zosta\u0142o dotrzymanych, a po wielkiej wojnie powstaje przyjazne pa\u0144stwo, ale g\u0142\u00f3wnie dla elit urz\u0119dniczo \u2013 wojskowych, nie dla reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Doskonale mit szklanych dom\u00f3w i og\u00f3lnego eldorado skwitowa\u0142 \u00f3wczesny minister spraw zagranicznych J\u00f3zef Beck, kt\u00f3ry na pytanie dziennikarza o kolonie (takie zakusy mia\u0142a II RP), odpowiedzia\u0142, \u017ce ju\u017c je mamy, zaczynaj\u0105 si\u0119 tu\u017c za Rembertowem. Przed i w trakcie wojny polsko \u2013 bolszewickiej, kiedy ch\u0142opi potrzebni s\u0105 do obrony pa\u0144stwa, obok nasilaj\u0105cej si\u0119 propagandy anty-bolszewickiej na wsiach, sk\u0142adane s\u0105 obietnice przeprowadzenia reformy rolnej i przysz\u0142ego uczestnictwa we w\u0142adzy. Kiedy wojna dobiega ko\u0144ca, reforma zostaje uznana za niekonstytucyjn\u0105, a do jej przeprowadzenia dochodzi dopiero w 1925r. i to w kszta\u0142cie odbiegaj\u0105cym od wcze\u015bniej obiecanego. Poza tym ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej, by zyska\u0107 poparcie konserwatywnego skrzyd\u0142a, Pi\u0142sudski m.in. w tej sprawie spotyka si\u0119 z przedstawicielami arystokracji w Nie\u015bwie\u017cu, czym cementuje dotychczasowe przywileje tej grupy.  Ma\u0142o tego po zamachu majowym, nowy premier sanacyjny obiecuje \u00f3wczesnemu szefowi zwi\u0105zku przedsi\u0119biorc\u00f3w, \u017ce nie b\u0119dzie przeprowadza\u0142 \u017cadnych eksperyment\u00f3w w polityce gospodarczej. Maj\u0105c na my\u015bli eksperymenty, chodzi\u0142o mu o popraw\u0119 warunk\u00f3w pracy, zmniejszenie godzin jej wykonywania i  podwy\u017cszenie p\u0142ac. Dopiero reforma rolna i parcelacja maj\u0105tk\u00f3w po drugiej wojnie, za spraw\u0105 radzieckiej okupacji, poprawia w jakim\u015b stopniu sytuacj\u0119 ekonomiczn\u0105 ch\u0142op\u00f3w. Tak wi\u0119c wszelkie newralgiczne zmiany jakie zasz\u0142y w stosunkach pan \u2013 poddany by\u0142y niejako wymuszone i narzucone z zewn\u0105trz, tzw. prze\u015bniona rewolucja. Motywowane konkurencj\u0105 o ch\u0142opa pomi\u0119dzy miejscow\u0105 elit\u0105, lokaln\u0105 w\u0142adz\u0105 a zaborcami czy p\u00f3\u017aniej okupantami. Ale warto przy tym zaznaczy\u0107, \u017ce we wszystkich przypadkach nie by\u0142a to dobra wola okupanta wobec uciemi\u0119\u017conych, tylko walka o w\u0142asne interesy. Zniech\u0119cenie ch\u0142op\u00f3w do udzia\u0142u w powstaniach, rebeliach czy buntach przeciw w\u0142adzy okupacyjnej, ch\u0119\u0107 legitymizacji w\u0142adzy, albo te\u017c spos\u00f3b na kontrole stosunk\u00f3w mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi grupami.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cce Adama Leszczy\u0144skiego zarzuca si\u0119 p\u0142ytk\u0105 ch\u0142opomani\u0119, gloryfikacj\u0119 b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a cz\u0119sto okrutnego ludu, napisanie historii na zasadzie wendety czy nies\u0142usznego por\u00f3wnywania losu polskich ch\u0142op\u00f3w z ameryka\u0144skimi \u00a0niewolnikami. Trudno si\u0119 z tym (przynajmniej w cz\u0119\u015bci) zgodzi\u0107, cho\u0107by dlatego, \u017ce autor obficie wspomina o okrucie\u0144stwie ludu by przywo\u0142a\u0107 rewolucj\u0119 z 1905 r. czy rabacj\u0119 galicyjsk\u0105. Wspomina o jego za\u015bciankowo\u015bci, ma\u0142ostkowo\u015bci, ksenofobi czy antysemityzmie. Przy czym zaznacza, \u017ce antysemityzm nie by\u0142 wytworem wyobra\u017ani ch\u0142opa, ale w znacznej mierze skutkiem nagonki na \u017byda prowadzonej na wsiach przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 czy p\u00f3\u017aniej agitator\u00f3w endeckich. Przemoc te\u017c nie narodzi\u0142a si\u0119 w ch\u0142opskiej chacie, ale by\u0142a powszechna. Szlachcic okrutnie post\u0119powa\u0142 z poddanymi, a ci przenosili te stosunki do domu czy, p\u00f3\u017aniej w skutek bunt\u00f3w i zem\u015bcie, na w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w. Zreszt\u0105 przemoc jest do pewnego momentu czym\u015b naturalnym. Z perspektywy wiek\u00f3w dopiero stosunkowo niedawno ludzko\u015b\u0107 si\u0119 ucywilizowa\u0142a pod tym wzgl\u0119dem.\u00a0 Je\u017celi chodzi o kwesti\u0119 niewolnictwa, to rzeczywi\u015bcie w Polsce ch\u0142opi nie byli odhumanizowani\u00a0 w ten sam spos\u00f3b co ameryka\u0144scy niewolnicy i traktowani jak przedmiot handlu. Z tym, \u017ce zdaje si\u0119, Adam Leszczy\u0144ski nie postawi\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce takiej tezy, wi\u0119c i zarzut jest bezpodstawny.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka wywo\u0142uje kontrowersje r\u00f3wnie\u017c z tego wzgl\u0119du, \u017ce jest spojrzeniem na histori\u0119 z innej perspektywy. Nie chrzest, bitwy, powstania i wojny, ale pa\u0144szczyzna i codzienne \u017cycie obywateli jest jej przedmiotem. W III RP, systemie najbardziej sprawiedliwym w dziejach(cho\u0107 nie idealnym) je\u017celi we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 dost\u0119p do us\u0142ug, zaspokojenia podstawowych potrzeb ekonomicznych i r\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa, powinna stanowi\u0107 wst\u0119p do refleksji. Nie tyle nad przesz\u0142o\u015bci\u0105, ale nad tera\u017aniejszo\u015bci\u0105 przez jej pryzmat. Dzisiaj nie mamy do czynienia z ko\u0144cem historii, ale z kolejnym etapem w historii emancypacji, a niekt\u00f3re feudalne schematy obecne s\u0105 do dzisiaj. Tym natomiast, kt\u00f3rym nie po drodze z t\u0105 diagnoz\u0105 daje okazj\u0119 do krytycznej lustracji ksi\u0105\u017cki przez pryzmat konserwatywno – kontestuj\u0105cego oka.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Leszczy\u0144ski stara si\u0119 przedstawi\u0107 historie po prostu z odmiennej perspektywy. Nie tych, kt\u00f3rzy podejmowali decyzj\u0119 i rz\u0105dzili, ale tych, kt\u00f3rzy byli rz\u0105dzeni i tych, kt\u00f3rych losem nikt si\u0119 szczeg\u00f3lnie nie przejmowa\u0142. Z tego cho\u0107by wzgl\u0119du jest to pozycja niezwykle ciekawa, odmienna od tego, co proponuj\u0105 podr\u0119czniki szkolne. Przedstawia ch\u0142opstwo nie tyle jako leniwych, okrutnych, prymitywnych, bez krzty patriotyzmu, ale racjonalnych i walcz\u0105cych o sw\u00f3j interes. A ten k\u0142\u00f3ci\u0142 si\u0119 z walk\u0105 o utrzymanie status quo szlachty. Zreszt\u0105 historia jakiegokolwiek pa\u0144stwa, to historia walki sprzecznych interes\u00f3w poszczeg\u00f3lnych grup spo\u0142ecznych. To, co by\u0142o w interesie szlachty czy p\u00f3\u017aniej inteligencji b\u0105d\u017a przedsi\u0119biorc\u00f3w, nie by\u0142o w interesie ch\u0142op\u00f3w czy robotnik\u00f3w i vice versa. Ludowa historia Polski nie tyle to uzmys\u0142awia, co przypomina logiczn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107, bez obwiniania \u017cadnej ze stron, bo jak twierdzi sam autor ludzie \u017cyj\u0105cy przed nami nie byli od nas g\u0142upsi, ale r\u00f3wnie pragmatyczni. Jedyn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 by\u0142a zastana rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczno \u2013 gospodarcza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mawia si\u0119, \u017ce histori\u0119 pisz\u0105 zwyci\u0119scy. Polska historia zosta\u0142a napisana przez tych, kt\u00f3rzy byli u w\u0142adzy. Pisa\u0142a j\u0105 elita. Bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce interes szlachty nie by\u0142 zbie\u017cny z interesem ch\u0142opa, ci ostatni, o ile w og\u00f3le, byli przedstawiani w niej, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, ma\u0142o przychylnie. To krzywda zadana polskiej szlachcie, nie ch\u0142opom, by\u0142a krzywd\u0105 ca\u0142ego … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":530,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0},"categories":[12,51],"tags":[2,382,378,380,381,383,379,14],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/529"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=529"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/529\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":538,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/529\/revisions\/538"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=529"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=529"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=529"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}