Na Festiwalu G\u00f3ry Literatury przy okazji promocji swojej najnowszej ksi\u0105\u017cki Olga Tokarczuk stwierdzi\u0142a, \u017ce nie jest ona dla idiot\u00f3w. W og\u00f3le, \u017ce literatura nie jest dla idiot\u00f3w. I tym rozgrza\u0142a opini\u0119 publiczn\u0105 do czerwono\u015bci. Jedni rzucili si\u0119 by jej broni\u0107, inni oskar\u017cyli o klasizm.<\/p>\n\n\n\n
Stwierdzenie pad\u0142o w odpowiedzi na pytanie o to czy noblistka nie odbiega od standard\u00f3w laureat\u00f3w tej nagrody \u0142\u0105cz\u0105c literatur\u0119 wysok\u0105 z popularn\u0105. Jej najnowsza powie\u015b\u0107 wpisuje si\u0119 w kanw\u0119 horroru, czyli literatur\u0119 gatunkow\u0105, co przyj\u0119\u0142o si\u0119 zalicza\u0107 do tej drugiej kategorii. Olga Tokarczuk chyba poczu\u0142a si\u0119 ura\u017cona, skoro na obron\u0119 swojej hybrydowo\u015bci stylu, eksperymentowania z tre\u015bci\u0105 i form\u0105 (co zreszt\u0105 wpisuje si\u0119 w epok\u0119 postmodernistyczn\u0105), u\u017cy\u0142a argument\u00f3w rodem z modernizmu, w kt\u00f3rym jeszcze takie rozr\u00f3\u017cnienie na sztuk\u0119 wysoka i nisk\u0105 istnia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Co autor mia\u0142 na my\u015bli?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tokarczuk przyzna\u0142a \u017ce, \u017ceby czyta\u0107 literatur\u0119 wy\u017cszych lot\u00f3w trzeba mie\u0107 odpowiedniego poziomu kompetencje, wra\u017cliwo\u015b\u0107 czy rozeznanie w kulturze. Innymi s\u0142owy, \u017ceby czytelnik si\u0119gaj\u0105cy po ,,Empuzjon\u201d nie widzia\u0142 w nim jedynie horroru, ale dostrzeg\u0142 inspiracj\u0119 Tomaszem Mannem i jego ,,Czarodziejsk\u0105 g\u00f3r\u0105\u201d. Z tym, \u017ce jak ju\u017c to dostrze\u017ce, to mo\u017ce ku niezadowoleniu autorki stwierdzi\u0107, \u017ce jej powie\u015b\u0107 jest jedynie parodi\u0105 powy\u017cszej. Tomasz Mann uchwyci\u0142 gor\u0105cy moment swojej epoki. Walk\u0119 idei przebranych za postaci, w kt\u00f3rej ka\u017cda jest autentyczna i przekonywuj\u0105ca. Nie ma z\u0142ych i dobrych bohater\u00f3w, s\u0142usznej i fa\u0142szywej idei. Czytelnik ma sam to rozstrzygn\u0105\u0107, dociec w jaki spos\u00f3b przekonania wsp\u00f3\u0142czesnych autorowi mog\u0142y wp\u0142yn\u0105\u0107 na okropn\u0105 tragedi\u0119 jak\u0105 by\u0142a I wojna \u015bwiatowa. U Tokarczuk \u015bwiat jest czarno \u2013 bia\u0142y, a idee przedstawione w spos\u00f3b dydaktyczny jak uczniakowi, kt\u00f3ry o niczym nie wie. Bohaterowie s\u0105 albo jednoznacznie \u017ali, niepoprawni, wsteczni i mizoginistyczni, albo zagubieni i niewinni, skrzywdzeni przez surowe wychowanie. I ten w\u0142a\u015bnie dydaktyczny charakter przeczy tezie o ksi\u0105\u017cce dla inteligentnych ludzi. Nie jest to jednak pierwszy dysonans pomi\u0119dzy tym, co Olga Tokarczuk m\u00f3wi, a tym co pisze.<\/p>\n\n\n\n Bo mo\u017ce Olga Tokarczuk, pod\u0105\u017caj\u0105c za Jose Orteg\u0105 y Gassetem, swymi s\u0142owami chcia\u0142a wyrazi\u0107 przekonanie, \u017ce w dobie ,,w\u0142adzy mas\u201d mamy do czynienia z brakiem \u015bwiadomo\u015bci w\u0142asnych ogranicze\u0144 i teoretyzowaniu na ka\u017cdy temat nie posiadaj\u0105c do tego kwalifikacji. Powszechnym nie s\u0142uchaniu, tylko wyg\u0142aszaniu swojego zdania, s\u0105dzeniu i wyrokowaniu, na zasadzie ,, ja wiem lepiej\u201d, nawet je\u017celi nie wiem o czym m\u00f3wi\u0119. A to przekonanie o w\u0142asnej nieomylno\u015bci jest domen\u0105 ,,idiot\u00f3w\u201d w\u0142a\u015bnie. Swego rodzaju hermetyczno\u015b\u0107 intelektualna polegaj\u0105ca na posiadaniu gotowych zestaw\u00f3w my\u015bli przy jednoczesnym braku umiej\u0119tno\u015bci my\u015blenia. Z drugiej strony, przyznaj\u0105c to, zaprzeczy\u0142aby samej sobie. Przyzna\u0142a wy\u017cszo\u015b\u0107 cywilizacji i norm, kt\u00f3re ta ustanowi\u0142a. Brak znajomo\u015bci tych regu\u0142 powoduje wykluczenie, jak cho\u0107by rzekoma niemo\u017cno\u015b\u0107 konsumpcji jej dzie\u0142, bez odpowiedniego przygotowania, osadzenia w kontek\u015bcie kultury. W swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce przyznaje prymat przyrodzie, w swoich wypowiedziach \u2013 cywilizacji stworzonej dla cz\u0142owieka i przez cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Rewolucja zjada w\u0142asne dzieci<\/strong><\/p>\n\n\n\n Najbardziej szokuj\u0105ce w tym ca\u0142ym zamieszaniu by\u0142o nie to, co zosta\u0142o powiedziane, ale kto to powiedzia\u0142. Olga Tokarczuk kszta\u0142tuje si\u0119 na feministk\u0119, obro\u0144czyni\u0119 zwierz\u0105t, wegank\u0119, osob\u0119 wra\u017cliw\u0105 i pochylaj\u0105c\u0105 si\u0119 nad s\u0142abszymi. Wypowiedzi\u0105 na festiwalu zbruka\u0142a sw\u00f3j w\u0142asny obraz, kt\u00f3ry tak podziwia\u0142a dot\u0105d wra\u017cliwa na sprawiedliwo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 lewica. Gdyby te s\u0142owa wypowiedzia\u0142 kto\u015b wielbi\u0105cy wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i przeciwny nadmiernej poprawno\u015bci politycznej, raczej nie wywo\u0142a\u0142oby to wi\u0119kszego oburzenia.<\/p>\n\n\n\n Czy mog\u0142a tak powiedzie\u0107? No jasne, mamy wolno\u015b\u0107 s\u0142owa, a ka\u017cdy bierze odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, co m\u00f3wi. Czy to kogo\u015b obra\u017ca? Te\u017c raczej nie, bo nikogo po nazwisku nie wymieni\u0142a. Nikt te\u017c zapewne do tego miana nie aspiruje. St\u0105d by\u0107 mo\u017ce aplauz ludzi na festiwalu na te s\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n Olga Tokarczuk po prostu nie chcia\u0142a by\u0107 popularna, z tym, \u017ce nie wa\u017cne co powie na tym czy innym festiwalu, smutn\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 dla autorki b\u0119dzie ta, \u017ce ju\u017c ni\u0105 jest, o ile od dobrych lat 90. nie by\u0142a. Tak\u017ce idioci czy nie, czyta j\u0105 nie tylko grono intelektualist\u00f3w nad fili\u017canka kawy w mieszcza\u0144skiej wielkomiejskiej kawiarni. Sorry Olga.<\/p>\n\n\n\n Literatura r\u00f3wnie\u017c podlega prawom rynku<\/strong><\/p>\n\n\n\n Za\u015b samo rozr\u00f3\u017cnienie czytelnik\u00f3w na idiot\u00f3w i nie idiot\u00f3w jest nie na miejscu z innego powodu. Ksi\u0105\u017cki, tak jak p\u0142yty, filmy czy obrazy s\u0105 towarem. Towarem szczeg\u00f3lnym, bo rozwijaj\u0105cym wra\u017cliwo\u015b\u0107 na pi\u0119kno, ale wci\u0105\u017c tylko towarem. Oznacza to nic innego jak to, \u017ce ka\u017cdy kto ma ochot\u0119 i pieni\u0105dze mo\u017ce taki towar naby\u0107 i konsumowa\u0107, bez wzgl\u0119du na wykszta\u0142cenie czy kompetencje. A dzie\u0142o, kt\u00f3re si\u0119 sprzedaje zasila konto autora. I jest to uczciwa wymiana. Hipokryzj\u0105 za\u015b jest, gdy tzw. wielcy literaci, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 by ich ksi\u0105\u017cki trafi\u0142y pod strzechy, jednocze\u015bnie wyci\u0105gali d\u0142onie po pieni\u0105dze w postaci np. op\u0142aty reprograficznej od idiot\u00f3w \u017cyj\u0105cych ,,pod strzechami\u201d. (Tokarczuk zapewne chodzi\u0142o o mas\u0119 czytaj\u0105c\u0105, kt\u00f3ra przed si\u0119gni\u0119ciem po jej ksi\u0105\u017ck\u0119 wcze\u015bniej do poduszki przytula\u0142a ,, 50 twarzy Greya\u201d czy inne ,,365 dni\u201d.)<\/p>\n\n\n\n I jasne, Olga Tokarczuk przecie\u017c nie zabroni\u0142a nabywa\u0107 jej ksi\u0105\u017cek osobom, kt\u00f3rych mog\u0142aby postrzega\u0107 jako nie swoich ,,krajan\u00f3w\u201d. Powiedzia\u0142a jedynie, \u017ce ich nie zrozumiej\u0105, nie odczuj\u0105 katharsis, bo s\u0105 idiotami bez kompetencji i odpowiedniego przygotowania. Innymi s\u0142owy mog\u0142a, ale nie musia\u0142a zniech\u0119ci\u0107 do siebie potencjalnych czytelnik\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce nie\u015bwiadomie, ale nawet zach\u0119ci\u0142a po si\u0119gni\u0119cie po ,,Empuzjon\u201d. Jedni zrobi\u0105 to z przekory, inni dzi\u0119ki tej inbie si\u0119 w og\u00f3le o tej ksi\u0105\u017cce dowiedzieli. I zrobi\u0105 to nie dlatego, \u017ce jest wybitna, ciekawa, warta przeczytania, ale z prostych, pr\u00f3\u017cnych ludzkich pobudek, by przekona\u0107 si\u0119 czy jest to rzeczywi\u015bcie literatura wysokich lot\u00f3w czy tylko superego autorki. Dlatego snobizm, kt\u00f3ry ujawni\u0142 si\u0119 podczas festiwalu, paradoksalnie m\u00f3g\u0142 zareklamowa\u0107 jej ksi\u0105\u017ck\u0119. Nie wa\u017cne jak, wa\u017cne by m\u00f3wili, a ksi\u0105\u017cki si\u0119 sprzedawa\u0142y.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Na Festiwalu G\u00f3ry Literatury przy okazji promocji swojej najnowszej ksi\u0105\u017cki Olga Tokarczuk stwierdzi\u0142a, \u017ce nie jest ona dla idiot\u00f3w. W og\u00f3le, \u017ce literatura nie jest dla idiot\u00f3w. I tym rozgrza\u0142a opini\u0119 publiczn\u0105 do czerwono\u015bci. Jedni rzucili si\u0119 by jej broni\u0107, inni oskar\u017cyli o klasizm. Stwierdzenie pad\u0142o w odpowiedzi na pytanie o to czy noblistka nie … <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":711,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0},"categories":[158,70,66],"tags":[455,453,452,454],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/707"}],"collection":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=707"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/707\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":708,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/707\/revisions\/708"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=707"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=707"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tumultpolityczny.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=707"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}